سندروم برف؛ پیش بینی نادرست و تأثیر آن بر اعتماد جامعه

به قلم : رضا علیزاده  ، جامعه شناس و عضو هیات علمی دانشگاه گیلان

از هفته گذشته فضای رسانه ای و دستگاه‌های دولتی، مردم گیلان را براساس پیش بینی های اداره کل هواشناسی آماده بارش سنگین برفنمودند و از ابتدای هفته مدارس و دانشگاهها تعطیل شدند ، ادارات نیمه تعطیل شدند، ستاد بحران استان و نهادهای مرتبط به حالت آماده باش در آمدند، صف های طولانی در نانوایی ها و مراکز خرید شکل گرفت که حتی موجب تنش هایی بین شهروندان گردید، روزهای ابتدایی هفته سپری شد اما از برف سنگین ( غیر از مناطق کوهستانی و ییلاقی ) خبری نشد. این موضوع از سه منظر قابل تحلیل است. از منظر  وظایف مدیران و دستگاهها در این وقایع ، رفتار شناسی شهروندان در مواقع شکل گیری بحران و اشتباه محاسباتی نهادها جهت پیش بینی رویدادها.

در یادداشت کوتاه حاضر از منظر تاثیر اشتباهات نهادها بر اعتماد عمومی به رویداد اخیر نگریسته می شود. جامعه ای که براساس مطالعات مختلف در وضعیت بی اعتمادی قرار دارد و بسیاری از شاخص های سرمایه اجتماعی در حال کاهش است ، در حالت فرسایشی تر قرار خواهد گرفت. از منظر جامعه‌شناسی ،پیش‌بینی نادرست هواشناسی و پیامدهای آن می‌تواند تأثیرات قابل توجهی بر جامعه داشته باشد. در این مورد خاص، پیش‌بینی برف سنگین در استان گیلان و اقدامات بعدی مانند تعطیلی مدارس، دانشگاه‌ها و ادارات، نشان‌دهنده حساسیت جامعه و نهادهای دولتی به هشدارهای هواشناسی است.

با این حال، عدم وقوع برف می‌تواند به چندین مسئله اجتماعی و روانی منجر شود. گیدنز بر مفهوم “اعتماد انتزاعی” تأکید می‌کند. در جوامع مدرن، افراد به سیستم‌های تخصصی(مانند هواشناسی) اعتماد می‌کنند، زیرا این سیستم‌ها دانش تخصصی را ارائه می‌دهند که افراد عادی فاقد آن هستند. با این حال، این اعتماد شکننده است و هرگونه خطا یا شکست در پیش‌بینی می‌تواند به کاهش اعتماد عمومی منجر شود. از منظر گیدنز این اتفاق می‌تواند به کاهش “اعتماد انتزاعی” منجر شود. مردم ممکن است در آینده نسبت به هشدارهای هواشناسی بدبین شوند و حتی در صورت وجود خطر واقعی،آنها را جدی نگیرند. این مسئله می‌تواند مدیریت بحران‌های آینده را دشوارتر کند. اولریش بک نیز در نظریه جامعه ریسک خود اشاره می‌کندکه در جوامع مدرن، ریسک‌ها اغلب غیرقابل پیش‌بینی و جهانی هستند. او بر این موضوع تأکید دارد که حتی سیستم‌های تخصصینیز ممکن است در پیش‌بینی و مدیریت ریسک‌ها شکست بخورند، زیرا طبیعت و جامعه پیچیده‌تر از آن هستند که به طور کامل کنترل شوند. از منظر بک این رویداد نشان‌دهنده محدودیت‌های دانش تخصصی در پیش‌بینی و کنترل ریسک‌های طبیعی است. بک استدلال می‌کند که در جامعه ریسک، حتی سیستم‌های تخصصی نیز ممکن است نتوانند به طور کامل ریسک‌ها را مدیریت کنند، زیرا طبیعت ذاتاً غیرقابلپیش‌بینی است.

پیش‌بینی نادرست هواشناسی و پیامدهای آن، از منظر جامعه‌شناسی، می‌تواند تأثیرات منفی بر اعتماد اجتماعی و روان جامعه داشته باشد. با این حال، این اتفاق می‌تواند به عنوان فرصتی برای بهبود سیستم‌های مدیریت بحران و افزایش شفافیت در اطلاع‌رسانی مورد استفاده قرار گیرد. نهادهای مسئول باید با آموزش و اطلاع‌رسانی دقیق، اعتماد از دست رفته را بازسازی کنند و جامعه را برای مواجهه با بحران‌های واقعی در آینده آماده سازند. اعتماد اجتماعی به سیستم‌های تخصصی و نهادهای عمومی یک عنصر کلیدی در جوامع مدرن است.

وقتی این اعتماد خدشه‌دار می‌شود، پیامدهای گسترده‌ای دارد :

۱٫ کاهش اعتماد به نهادها: مردم ممکن است در آینده نسبت به هشدارها و توصیه‌های نهادهای عمومی بی‌اعتماد شوند. این بی‌اعتمادی می‌تواند به کاهش همکاری عمومی در مواقع بحران منجر شود.

۲٫ افزایش اضطراب و نا امنی : پیش‌بینی نادرست می‌تواند احساس ناامنی و اضطراب را در جامعه افزایش دهد، زیرا مردم احساس می‌کنندکه نمی‌توانند به سیستم‌هایی که برای محافظت از آنها طراحی شده‌اند، اعتماد کنند.

۳٫ تضعیف همبستگی اجتماعی : اگر مردم احساس کنند که نهادها قادر به مدیریت بحران‌ها نیستند، ممکن است به جای اتکا به نهادهای عمومی،به راه‌حل‌های فردی روی آورند. این مسئله می‌تواند همبستگی اجتماعی را تضعیف کند.

برای بازسازی اعتماد اجتماعی پس از چنین رویدادهایی، اقدامات زیر می‌تواند مفید باشد:

۱٫ شفافیت : نهادهای عمومی باید در مورد دلایل پیش‌بینی نادرست و اقداماتی که برای بهبود دقت پیش‌بینی‌ها انجام می‌دهند، شفاف باشند.

۲٫ آموزش عمومی: افزایش آگاهی عمومی درباره محدودیت‌های علم هواشناسی و طبیعت غیرقابل پیش‌بینی برخی پدیده‌ها می‌تواند به کاهش انتظارات غیرواقع‌بینانه کمک کند.

۳٫ تقویت سیستم‌های مدیریت بحران : بهبود سیستم‌های مدیریت بحران و ایجاد برنامه‌های انعطاف‌پذیرتر می‌تواند به کاهش تأثیرات منفی پیش‌بینی‌های نادرست کمک کند.

در نهایت، این رویداد نشان‌دهنده اهمیت مدیریت ریسک و اعتماد اجتماعی در جوامع مدرن است. در حالی که پیش‌بینی‌های نادرست اجتناب‌ناپذیر هستند، نحوه برخورد نهادها با این خطاها و تلاش برای جبران بسیار اهمیت دارد.  در جامعه ای مثل گیلان که امکان سیل ، زلزله و حوادث طبیعی وجود دارد نباید به راحتی از رویداد اخیر گذر نمود.